Zakres ludzkiego słuchu
Młode, zdrowe ucho słyszy dźwięki od około 20 Hz do około 20 000 Hz (20 kHz). Mowa leży w dużej mierze między 250 a 4000 Hz, ale wysokie tony też mają znaczenie: niosą syczące głoski, takie jak „s”, „sz” czy „c”, i pomagają rozumieć mowę, gdy mówi kilka osób naraz [3].
Klasyczne badanie słuchu w gabinecie, audiometria tonalna, kończy się na 8000 Hz. Tony powyżej tej granicy nazywa się rozszerzonymi wysokimi częstotliwościami, a ich badanie — audiometrią wysokoczęstotliwościową [4]. Robi się ją rzadziej i nie w każdej poradni.
Wysokie tony a wiek
Górna granica słyszenia obniża się jako pierwsza — zaczyna spadać jeszcze przed trzydziestką, długo zanim zmiany dotkną tonów ważnych dla mowy. W badaniu 645 osób bez chorób uszu, w wieku od 5 do 90 lat, progi słyszenia rosły z wiekiem i z wysokością tonu, a najszybciej właśnie powyżej 8 kHz; w wieku 20–69 lat kobiety słyszały wysokie tony lepiej niż mężczyźni, najwyraźniej przy 12,5 i 16 kHz [1].
Rozrzut między ludźmi w tym samym wieku jest tu jednak duży — większy niż w środkowych tonach. Więcej o tym, jak słuch zmienia się z latami, piszemy w artykule norma słuchu według wieku.
Po co w ogóle badać wysokie tony
Bo to w nich najwcześniej widać zmiany, które z czasem mogą dotknąć mowy. Badanie wysokich częstotliwości pomaga wychwycić je wcześniej niż klasyczna audiometria [2], m.in. przy:
- narażeniu na hałas — w pracy, przy głośnej muzyce, na koncertach;
- leczeniu lekami, które mogą uszkadzać słuch, np. niektórymi lekami przeciwnowotworowymi — tu wysokie tony monitoruje się w trakcie terapii;
- trudnościach ze zrozumieniem mowy w hałasie u osób, których zwykły audiogram wygląda dobrze.
Jak działa test najwyższego tonu
Są dwa sposoby. Audiometria wysokoczęstotliwościowa w gabinecie wyznacza próg dla kilku wysokich tonów, tak jak dla niskich i średnich. Testy online częściej robią coś prostszego: odtwarzają ton o stałej głośności, który zaczyna się bardzo wysoko i powoli schodzi w dół, a Ty klikasz, gdy tylko go usłyszysz. Częstotliwość w chwili kliknięcia to najwyższy słyszany ton.
Taki wynik zależy od głośności, ale mniej, niż można by sądzić. Próg słyszenia w najwyższych tonach rośnie bardzo stromo, więc nawet wyraźnie głośniejszy ton przesuwa granicę tylko trochę:
Dlatego wynik podany w kilohercach jest dość odporny na ustawienie głośności, choć nie całkiem — i dlatego jego porównywanie ma sens tylko wtedy, gdy test gra zawsze tak samo.
Co potrafi obciąć sprzęt
Najwyższe tony to także granica możliwości sprzętu. Zanim uznasz, że czegoś nie słyszysz, weź pod uwagę, że:
- słuchawki różnie odtwarzają najwyższe dźwięki — wiele modeli wyraźnie traci głośność powyżej kilkunastu kiloherców, mimo że na pudełku ma „20–20 000 Hz”;
- głośniki laptopów i telefonów słabo grają zarówno najniższe, jak i najwyższe tony — do takiego testu się nie nadają;
- część połączeń Bluetooth i ustawień dźwięku w systemie (korektor, „ulepszenia”, tryby oszczędzania) potrafi przyciąć albo przyciszyć najwyższe tony;
- nagrania w serwisach wideo z „testem słuchu” bywają skompresowane, a kompresja często wycina właśnie najwyższe częstotliwości. Ton generowany na bieżąco w przeglądarce nie ma tego problemu.
Jeśli wynik wydaje się zaskakująco niski, powtórz test na innych, najlepiej przewodowych słuchawkach. Wynik, który się powtarza na różnym sprzęcie, mówi więcej o słuchu niż o słuchawkach. Pozostałe wskazówki zebraliśmy w artykule jak zrobić test słuchu w domu.
Nie podkręcaj głośności
Kusi, żeby podgłośnić, skoro wysokiego tonu nie słychać. To zły pomysł:
- jak widać na schemacie wyżej, podgłośnienie niewiele zmienia wynik — granica przesuwa się tylko trochę;
- głośne wysokie tony są nieprzyjemne i męczą ucho, a długie słuchanie głośnych dźwięków to dokładnie to, co słuchowi szkodzi;
- ustawienie głośności w trakcie testu psuje porównanie między tonami.
Uważaj szczególnie na filmy i strony, które każą rozkręcić głośność „na maksimum”. Dobry test zaczyna od głośności ustawionej na wygodną i jej nie zmienia.
Najwyższy ton w teście online
W teście Sprawdź Słuch krok „Wysokie dźwięki” odtwarza ton od 20 kHz w dół, ze stałą głośnością — o około 10 dB cichszą niż melodia, przy której na początku testu ustawiasz wygodną głośność. Najwyższy usłyszany dźwięk zobaczysz w darmowym wyniku od razu po teście. Tonów powyżej tej granicy test dalej już nie sprawdza.
To nie jest audiometria wysokoczęstotliwościowa: test nie wyznacza progu w wysokich tonach, tylko granicę przy jednej głośności, i nie porównuje jej z normą dla wieku. Wynik zależy też od sprzętu, a sam test nie stanowi diagnozy. Jeśli granica wychodzi nisko na dobrych, przewodowych słuchawkach, a do tego zauważasz kłopoty ze słyszeniem — porozmawiaj z laryngologiem lub audiologiem.