Czym jest audiometria tonalna
To badanie, w którym wyznacza się próg słyszenia — najcichszy poziom, przy którym słychać czysty ton — dla kilku częstotliwości, od niskich do wysokich, osobno dla każdego ucha. Badanie jest subiektywne: wynik zależy od Twoich odpowiedzi, więc wymaga skupienia, ale nie żadnej wiedzy ani wprawy.
Wynik zapisuje się na wykresie — audiogramie — w skali dB HL, czyli względem przeciętnego słuchu młodych, zdrowych osób. To na jego podstawie laryngolog lub audiolog ocenia, czy i jak bardzo słuch jest obniżony, a porównanie dwóch sposobów podawania dźwięku podpowiada, w której części ucha leży problem.
Jak się przygotować
Nie trzeba być na czczo ani odstawiać leków. Warto natomiast:
- unikać hałasu dzień wcześniej i w dniu badania — głośny koncert, praca w hałasie czy długie słuchanie muzyki potrafią na jakiś czas przytłumić słuch i zaniżyć wynik;
- powiedzieć o infekcji — katar, przeziębienie albo zatkane ucho też chwilowo pogarszają słyszenie; czasem lepiej przełożyć badanie;
- zabrać poprzednie wyniki badań słuchu, jeśli je masz — porównanie z wcześniejszym audiogramem bywa cenniejsze niż sam nowy wynik;
- przygotować listę leków i zanotować, co Cię niepokoi: od kiedy, w którym uchu, czy towarzyszą temu szumy, zawroty głowy albo uczucie zatkania.
Jeśli nosisz aparat słuchowy, na czas badania się go zdejmuje.
Przebieg badania krok po kroku
1. Rozmowa i obejrzenie ucha
Badanie zwykle poprzedza krótki wywiad i otoskopia — obejrzenie przewodu słuchowego i błony bębenkowej. Czop woskowinowy potrafi obniżyć słyszenie, dlatego czasem usuwa się go przed badaniem albo przekłada audiometrię na później.
2. Kabina i słuchawki
Siadasz w wyciszonej kabinie albo w pomieszczeniu o bardzo niskim poziomie hałasu. Zakładasz słuchawki nauszne albo wkładki douszne podłączone do audiometru — urządzenia, które podaje tony o ściśle określonej głośności. Dostajesz przycisk; czasem zamiast niego podnosi się rękę. Zasada jest jedna: daj znać, gdy tylko usłyszysz ton, nawet bardzo cichy.
3. Przewodnictwo powietrzne — każde ucho osobno
Ton trafia do ucha przez słuchawkę, czyli zwykłą drogą: przez przewód słuchowy i ucho środkowe do ślimaka. Badanie zaczyna się zwykle od lepiej słyszącego ucha i tonu 1000 Hz, potem idzie w stronę wyższych tonów, wraca do 1000 Hz, żeby sprawdzić, czy odpowiedzi się powtarzają, i kończy na niskich. Zakres to zwykle od 125 lub 250 do 8000 Hz; wyższe tony bada się osobno — zob. test wysokich częstotliwości.
Przy każdym tonie badający postępuje według prostej reguły [1–3]: po odpowiedzi ścisza ton o 10 dB, a gdy odpowiedzi nie ma — podgłaśnia o 5 dB. Progiem jest najcichszy poziom, przy którym odpowiadasz w co najmniej połowie prób. Dlatego te same tony wracają kilka razy i część z nich będzie ledwo słyszalna — tak ma być.
4. Przewodnictwo kostne
Zamiast słuchawki za uchem, na kości, umieszcza się mały wibrator kostny. Drgania kości czaszki docierają do ślimaka z pominięciem ucha zewnętrznego i środkowego. Bada się zwykle tony od 250 lub 500 do 4000 Hz. Porównanie obu dróg mówi, czy problem leży w przewodzeniu dźwięku, czy w jego odbiorze — szerzej o tym w artykule jak czytać audiogram.
5. Maskowanie, czyli szum w drugim uchu
Głośny ton podany do jednego ucha może przez kości czaszki dotrzeć do drugiego. Żeby lepsze ucho nie „podpowiadało”, badający podaje do niego szum — to maskowanie. Szum bywa zaskakujący, ale wystarczy go ignorować i nadal reagować tylko na ton.
Co jeszcze może się odbyć tego samego dnia
Audiometria tonalna często jest jednym z kilku badań. Lekarz może zlecić także:
- tympanometrię — do przewodu słuchowego wkłada się na kilka sekund miękką końcówkę, która zmienia ciśnienie i sprawdza ruchomość błony bębenkowej oraz stan ucha środkowego. Nie trzeba niczego odpowiadać. Często razem z nią bada się odruch mięśnia strzemiączkowego — usłyszysz wtedy kilka krótkich, głośniejszych dźwięków;
- audiometrię słowną — powtarzasz słowa podawane z różną głośnością, a wynik mówi, jaki ich odsetek udało się zrozumieć przy danym poziomie. Pokazuje to, czego tony nie pokażą: jak słuch radzi sobie z mową;
- badania obiektywne — otoemisje akustyczne czy słuchowe potencjały wywołane (ABR). Nie wymagają odpowiedzi, dlatego wykonuje się je m.in. u noworodków i małych dzieci.
Ile trwa i czy boli
Sama audiometria tonalna trwa zwykle 15–30 minut, z badaniem przewodnictwa kostnego i maskowaniem dłużej niż bez nich. Z wywiadem i omówieniem wyniku cała wizyta zajmuje więcej. Badanie nie boli, choć bywa monotonne i męczy uwagę — jeśli tracisz koncentrację, możesz poprosić o krótką przerwę.
Co dostajesz po badaniu
Wynikiem jest audiogram — wykres progów dla każdego ucha, często z krótkim opisem. Laryngolog lub audiolog omawia go podczas wizyty i decyduje o dalszych krokach. Poproś o wydruk albo kopię: masz prawo do wglądu w swoją dokumentację medyczną i do jej kopii [4], a przy kolejnym badaniu porównanie z poprzednim wykresem pokaże, czy coś się zmienia.
Jak samodzielnie odczytać wykres — osie, symbole O i X, znaki < i > przewodnictwa kostnego — wyjaśniamy w artykule jak czytać audiogram, a co oznaczają liczby w dB HL — w tekście o stopniach ubytku słuchu.
Gdzie zrobić i ile to kosztuje
- Na NFZ — w poradni laryngologicznej albo audiologicznej, ze skierowaniem. Jak je zdobyć i ile się czeka, opisujemy w artykule badanie słuchu na NFZ.
- Prywatnie — samo badanie kosztuje zwykle kilkadziesiąt złotych; wizyta u laryngologa, który oceni wynik, to osobny koszt.
- W gabinecie protetyki słuchu — badanie bywa bezpłatne. Wykonuje je protetyk słuchu, który nie jest lekarzem, a gabinety te zajmują się też doborem i sprzedażą aparatów słuchowych. Z wynikiem warto pójść do laryngologa — to on ustala przyczynę i leczenie.
- W ramach medycyny pracy — jeśli pracujesz w hałasie, audiometrię robi się w badaniach wstępnych i okresowych na koszt pracodawcy.
Audiometria a test online
Test słuchu w przeglądarce działa na podobnej zasadzie — ton, odpowiedź, próg — ale to nie jest to samo badanie. Różnice są zasadnicze:
| Audiometria tonalna | Test Sprawdź Słuch | |
|---|---|---|
| Gdzie | wyciszona kabina | w domu, w ciszy, jaką uda się zapewnić |
| Sprzęt | skalibrowany audiometr i słuchawki | Twoje słuchawki i urządzenie |
| Skala wyniku | dB HL — można przypisać stopień ubytku słuchu | względna: o ile głośniej trzeba było odtworzyć ton niż ten najlepiej słyszany |
| Uszy | każde osobno | oba jednocześnie |
| Przewodnictwo kostne i maskowanie | tak | nie |
| Kto prowadzi | lekarz, audiolog, protetyk słuchu lub technik | samodzielnie |
| Do czego służy | podstawa do rozpoznania i leczenia u lekarza | przesiewowo: czy któreś tony słychać wyraźnie słabiej i czy warto umówić badanie |
| Czas | 15–30 minut plus wizyta | około 5 minut |
Test online nie jest badaniem audiometrycznym i go nie zastępuje — wyniku testu nie da się nanieść na audiogram ani przypisać mu stopnia ubytku słuchu. Może za to pomóc zdecydować, czy umówić się na audiometrię, a raport PDF z testu możesz pokazać lekarzowi jako wynik testu przesiewowego, mówiąc wprost, czym był.