Czym jest audiogram
Audiogram to zapis audiometrii tonalnej — podstawowego badania słuchu. W wyciszonej kabinie badający odtwarza przez słuchawki czyste tony, od niskich i buczących po wysokie i piskliwe, i dla każdego szuka progu słyszenia: najcichszego poziomu, przy którym ton jest słyszalny w co najmniej połowie prób [1]. Wynik nanosi się na wykres osobno dla ucha prawego i lewego.
Audiogram jest mapą progów — niczym więcej. Nie mówi, skąd bierze się problem ani jak dobrze rozumiesz mowę w hałasie. Rozpoznanie stawia lekarz, laryngolog lub audiolog, na podstawie audiogramu, wywiadu i często innych badań, na przykład tympanometrii albo audiometrii słownej.
Oś pozioma: częstotliwość (Hz)
Na górze albo na dole wykresu są częstotliwości w hercach. Po lewej tony niskie, po prawej wysokie. Typowy audiogram obejmuje zakres od 125 lub 250 Hz do 8000 Hz:
- 125–500 Hz — buczenie lodówki, niski męski głos, samogłoski;
- 1000–2000 Hz — środek mowy, rozmowa telefoniczna;
- 4000–8000 Hz — syczące spółgłoski (s, sz, f, c), śpiew ptaków, dzwonek telefonu.
Każda kolejna kolumna to częstotliwość dwa razy wyższa od poprzedniej (o oktawę), więc odstępy są równe, choć liczby rosną coraz szybciej. Często dochodzą kolumny pośrednie: 750, 1500, 3000 i 6000 Hz. Niektóre gabinety badają też tony powyżej 8000 Hz — to tzw. audiometria wysokich częstotliwości (więcej w artykule test wysokich częstotliwości).
Oś pionowa: poziom słyszenia w dB HL
Po lewej stronie jest poziom słyszenia w decybelach dB HL (z ang. hearing level). Skala biegnie od −10 dB na górze do 110–120 dB na dole. Na górze jest cicho, na dole głośno — znak postawiony niżej oznacza, że ton trzeba było podgłośnić, żeby został usłyszany.
Ważne: 0 dB HL to nie cisza. To przeciętny próg słyszenia młodych osób ze zdrowym słuchem, wyznaczony osobno dla każdej częstotliwości [2]. Wynik 0 dB HL znaczy więc „słyszę ten ton tak cicho, jak przeciętne zdrowe ucho”, a wynik ujemny — że jeszcze ciszej. Granica słuchu prawidłowego według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to średnio 20 dB HL [4]; więcej o tym w artykule stopnie ubytku słuchu.
Decybele rosną w skali logarytmicznej: 10 dB więcej to dźwięk odbierany mniej więcej jako dwa razy głośniejszy. Dlaczego dB HL to co innego niż decybele z miernika hałasu, wyjaśniamy w tekście co znaczą decybele w wyniku badania słuchu.
Symbole na audiogramie
Większość gabinetów używa oznaczeń z wytycznych Amerykańskiego Stowarzyszenia Mowy, Języka i Słuchu (ASHA) [3]. Ucho prawe zaznacza się na czerwono, lewe na niebiesko.
| Co oznacza | Ucho prawe | Ucho lewe |
|---|---|---|
| Przewodnictwo powietrzne (słuchawki) | O | X |
| Przewodnictwo powietrzne z maskowaniem | △ | □ |
| Przewodnictwo kostne (wibrator za uchem) | < | > |
| Przewodnictwo kostne z maskowaniem | [ | ] |
| Brak odpowiedzi przy maksymalnym poziomie | symbol ze strzałką skierowaną w dół | |
Maskowanie to szum podawany do drugiego ucha, żeby nie „podpowiadało”. Głośny ton potrafi przejść przez kości czaszki na drugą stronę i zostać usłyszany lepszym uchem — maskowanie to wyklucza, więc symbol z maskowaniem jest bardziej wiarygodny niż bez niego [1].
Znaki przewodnictwa powietrznego zwykle łączy się linią (dla ucha lewego często przerywaną), znaków przewodnictwa kostnego — nie.
Przewodnictwo powietrzne i kostne
Na wielu audiogramach są dwa rodzaje znaków dla tego samego ucha i to ich porównanie mówi najwięcej.
- Przewodnictwo powietrzne (O, X) — dźwięk ze słuchawek przechodzi całą drogę: przewód słuchowy, błonę bębenkową, kosteczki ucha środkowego i dopiero potem trafia do ślimaka.
- Przewodnictwo kostne (<, >) — wibrator przyłożony do kości za uchem pobudza ślimak bezpośrednio, z pominięciem ucha zewnętrznego i środkowego.
Różnica między nimi to rezerwa ślimakowa. Różnicę kilku decybeli traktuje się jak rozrzut pomiaru; o rezerwie mówi się zwykle przy różnicy rzędu 10–15 dB i większej. Z porównania obu krzywych lekarz odczytuje typ niedosłuchu:
Na ilustracjach: kółko — przewodnictwo powietrzne, znak < — kostne, żółte pole — rezerwa ślimakowa. Dane są przykładowe.
Typowe kształty krzywej
Poza tym, jak nisko leży krzywa, liczy się jej kształt. Kilka kształtów powtarza się na tyle często, że mają własne nazwy.
Kształt to wskazówka, nie rozpoznanie: ten sam obraz może mieć różne przyczyny, a ta sama przyczyna u różnych osób daje różne kształty. Dlatego audiogram omawia się z lekarzem.
Gdzie na audiogramie leży mowa
Głoski zwykłej rozmowy układają się na audiogramie w obszar przypominający banana — stąd nazwa „banan mowy”. Po lewej, wyżej, są głośniejsze i niższe samogłoski; po prawej ciche, wysokie spółgłoski: s, sz, f, c, t.
Jeśli część krzywej leży poniżej tego obszaru, odpowiadające jej głoski przestają docierać. Przy słabszych wysokich tonach samogłoski słychać dobrze, a spółgłoski giną — dlatego typowa skarga brzmi: „słyszę, że ktoś mówi, ale nie rozumiem słów”, szczególnie w hałasie i przy cichszych głosach.
Audiogram a wynik testu online
Wykres z testu online to nie audiogram
Wygląda podobnie, ale test w przeglądarce nie zna poziomu dźwięku w Twoich słuchawkach — to zależy od ich modelu, ustawienia głośności i tego, jak przylegają do ucha. Bez skalibrowanego sprzętu nie da się podać wyniku w dB HL.
W teście Sprawdź Słuch liczby mówią, o ile głośniej trzeba było odtworzyć dany ton niż ten, który słychać najlepiej — to porównanie dźwięków między sobą, a nie pomiar względem przeciętnego słuchu. Test gra w obu słuchawkach jednocześnie, więc pokazuje jedną krzywą zamiast osobnej dla każdego ucha, i nie bada przewodnictwa kostnego.
Do czego się przydaje: żeby zauważyć, że niektóre tony słychać wyraźnie słabiej niż inne, i zdecydować, czy umówić się na badanie. Wyniku testu online nie da się nanieść na audiogram ani przypisać mu stopnia ubytku słuchu.
Co dalej z audiogramem
- Zachowaj wydruki. Porównanie kilku badań w czasie mówi więcej niż jedno. Wyniki z różnych gabinetów łatwiej zestawić na jednym wzorze audiogramu do pobrania.
- Zapytaj o to, czego nie widać na wykresie: jaki to typ niedosłuchu, czy oba uszy wyglądają podobnie, czy potrzebne są inne badania i kiedy powtórzyć audiometrię.
- Nie porównuj wyników co do decybela. Różnice rzędu 5 dB między badaniami mieszczą się zwykle w rozrzucie pomiaru — audiometr zmienia poziom krokami po 5 dB, a próg zależy też od skupienia i zmęczenia.
Kiedy nie czekać na wizytę
Nagłe pogorszenie słuchu — w ciągu godzin lub kilku dni, zwłaszcza w jednym uchu — wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, najlepiej tego samego dnia. Pilnie warto też zgłosić się z bólem lub wyciekiem z ucha albo z zawrotami głowy towarzyszącymi pogorszeniu słuchu.