Decybel w jednym akapicie
Decybel nie jest jednostką taką jak metr czy kilogram. To sposób zapisu stosunku dwóch wartości w skali logarytmicznej. Ucho obejmuje ogromny zakres: najgłośniejszy dźwięk, jaki jeszcze znosimy, ma ciśnienie akustyczne mniej więcej milion razy większe niż najcichszy, który słyszymy. Zamiast milionów używa się decybeli — każde 20 dB to dziesięciokrotny wzrost ciśnienia, więc cały ten zakres mieści się w około 120 dB.
Liczba w decybelach zawsze odnosi się do jakiegoś poziomu odniesienia. Właśnie dlatego „dB” na audiogramie i „dB” w aplikacji do mierzenia hałasu to nie to samo — mają inne punkty zerowe.
dB SPL, dB(A) i dB HL — trzy różne skale
| Skala | Zero skali | Gdzie ją spotkasz |
|---|---|---|
| dB SPL | ciśnienie 20 µPa — w przybliżeniu najcichszy ton 1000 Hz, jaki słyszy zdrowe ucho | fizyczne pomiary dźwięku, dane techniczne słuchawek |
| dB(A) | jak dB SPL, ale z filtrem A, który — podobnie jak ucho — „przycisza” niskie tony | pomiary hałasu, przepisy BHP, aplikacje typu sonometr |
| dB HL | przeciętny próg słyszenia młodych osób ze zdrowym słuchem, osobno dla każdej częstotliwości | audiogram z badania słuchu |
Liczby z różnych skal nie dają się wprost porównać. 40 dB na audiogramie i 40 dB(A) zmierzone w pokoju to dwie zupełnie różne informacje: pierwsza mówi o słuchu, druga o otoczeniu.
Dlaczego 0 dB HL to nie cisza
Ucho nie jest jednakowo czułe na wszystkie częstotliwości. Najlepiej słyszy w okolicy 2000–4000 Hz, a niskie i bardzo wysokie tony musi dostać głośniej. Według normy ISO 389-7 zdrowe ucho w polu swobodnym słyszy ton 1000 Hz przy około 2 dB SPL, ton 4000 Hz już przy około −5 dB SPL, a ton 125 Hz dopiero przy około 22 dB SPL [1].
Skala dB HL odejmuje te naturalne różnice: dla każdej częstotliwości zerem jest próg przeciętnego zdrowego ucha [2]. Dzięki temu zdrowy słuch rysuje się na audiogramie jako mniej więcej prosta linia w okolicy zera, a każde odchylenie w dół od razu widać. Wynik −5 dB HL znaczy, że ten ton słychać ciszej niż przeciętnie, a 30 dB HL — że trzeba go było podgłośnić o 30 dB ponad przeciętny próg.
Ile to jest 10 dB więcej
| Różnica | Fizycznie | W odczuciu |
|---|---|---|
| +3 dB | dwa razy większa moc dźwięku | ledwie zauważalna zmiana |
| +6 dB | dwa razy większe ciśnienie akustyczne | wyraźnie głośniej |
| +10 dB | ok. 3,2 razy większe ciśnienie | mniej więcej dwa razy głośniej |
| +20 dB | 10 razy większe ciśnienie | mniej więcej cztery razy głośniej |
Stąd ważna intuicja: próg 40 dB HL nie jest „dwa razy gorszy” od 20 dB HL. Ton musi mieć dziesięciokrotnie większe ciśnienie akustyczne, żeby został usłyszany — zdrowe ucho odebrałoby taki ton jako mniej więcej cztery razy głośniejszy.
Z drugiej strony różnica 5 dB między dwoma badaniami zwykle nic nie znaczy. Audiometr zmienia poziom krokami po 5 dB, a próg zależy też od skupienia, zmęczenia i tego, jak leżą słuchawki.
Głośność wokół nas — punkty odniesienia
| Poziom | Przykład |
|---|---|
| ok. 20–30 dB(A) | szept, szelest liści, cicha sypialnia nocą |
| ok. 40 dB(A) | cichy pokój, biblioteka |
| ok. 60 dB(A) | zwykła rozmowa z odległości metra |
| ok. 70–80 dB(A) | odkurzacz, ruchliwa ulica |
| ok. 85 dB(A) | poziom, przy którym 8 godzin dziennie zaczyna szkodzić słuchowi |
| ok. 100 dB(A) | klub muzyczny, głośny koncert |
| ok. 120 dB(A) | tuż przy głośnikach, syrena z bliska |
| ok. 130 dB i więcej | próg bólu |
Dla hałasu liczy się nie tylko poziom, ale i czas. W pracy pracodawca musi zapewnić ochronniki słuchu od 80 dB(A) uśrednionych na ośmiogodzinną zmianę, a od 85 dB(A) ich noszenie jest obowiązkowe (dyrektywa 2003/10/WE) [3]. Każde 3 dB więcej to dwa razy więcej energii, więc tę samą dawkę co 8 godzin przy 85 dB(A) zbiera się w 4 godziny przy 88 dB(A) i w kwadrans przy 100 dB(A).
Przy słuchaniu muzyki Światowa Organizacja Zdrowia przyjmuje jako bezpieczny tydzień 40 godzin przy 80 dB(A) [4]. Przy 100 dB(A), czyli głośności osiąganej przez wiele słuchawek podkręconych do maksimum, ten tygodniowy limit wyczerpuje się w mniej więcej 25 minut.
Decybele w teście online
Test w przeglądarce podaje decybele względne
Test online nie wie, jak głośno grają Twoje słuchawki — to zależy od ich modelu, głośności ustawionej w systemie i tego, jak przylegają do ucha. Dlatego żaden test bez skalibrowanego sprzętu nie może uczciwie podać wyniku w dB HL ani w dB SPL.
W teście Sprawdź Słuch liczba mówi, o ile głośniej trzeba było odtworzyć dany ton niż ten, który słychać najlepiej — po uwzględnieniu naturalnej różnicy czułości ucha. Niskie i bardzo wysokie tony każdy słyszy gorzej niż średnie (to ta sama krzywa progu, którą pokazuje wykres w dB SPL wyżej), więc wynik pokazuje tylko to, co od tej naturalnej różnicy odbiega. Zerem jest Twój najlepszy wynik w tym teście, a nie przeciętny słuch młodego człowieka. Na przykład 10 dB przy 8000 Hz znaczy, że ten ton trzeba było podgłośnić o 10 dB — w odczuciu mniej więcej dwukrotnie — bardziej, niż wynikałoby z samej naturalnej czułości ucha.
Taka skala ma cenę: test porównuje tony między sobą, więc nie wychwyci słabszego słyszenia jednakowego na wszystkich częstotliwościach. Ma też zaletę — wynik w dużej mierze nie zależy od tego, jak głośno ustawione było urządzenie.
Zakresy wyniku nazywamy słowami: od „bez deficytu słyszalności” do „dużego deficytu słyszalności”. Celowo nie używamy nazw stopni ubytku słuchu — te opisują audiogram w dB HL, a liczby z testu online to inna skala.